World Malaria Day
April 25
International Public Health Days
All
2026
2025
2024
2023
2022
2021
2020
2019
Shisir Kumar Adhikari
विश्व औलो दिवस (World Malaria Day)
औलो रोग सम्बन्धि जनचेतना फैलाउने र यस विरुद्धको प्रयासलाई सशक्त बनाउने उद्धेश्यले प्रत्येक वर्ष अप्रिल २५ मा विश्व औलो दिवस मनाइन्छ। लामखुट्टेबाट सर्ने यो रोगले हरेक वर्ष विश्वभर लाखौं मानिसलाई प्रभावित पार्छ । विशेष गरी उष्ण क्षेत्र (tropical area) तथा उपोष्ण क्षेत्र (sub-tropical area) का समुदायहरूमा यसको प्रभाव ठूलो छ।
औलो नेपालको प्राथमिकतामा पर्ने एक प्रमुख जनस्वास्थ्य समस्या हो । नेपालमा ४०% भन्दा बढी जनसंख्या अझै पनि औलोको जोखिममा छ । मुख्यतः प्रभावकारी र सफल औलो कार्यक्रमले गर्दा औलोको जोखिममा रहेको जनसंख्या र क्षेत्र विगतका वर्षहरूमा घट्दै गएको छ । स्थानीय औलो (indigenous) का बिरामीहरू विगतका वर्षहरूमा कम हुँदै गएका छन् जसले गर्दा स्थानीय स्तरमा औलो सर्ने प्रक्रियालाई अवरोध गर्न सजिलो भएको छ । नेपाल औलो रणनीतिक योजना २०२५-२०३० (Nepal Malaria Strategic Plan, 2025-2030) अनुसार नेपाललाई सन् २०३० सम्म औलोमुक्त राष्ट्र बनाउने परिकल्पना गरिएको छ । सोही अनुसार औलो निवारण लक्षित कार्यक्रमहरु संघ, प्रदेश र स्थानीय स्तरमा संचालन हुँदै आईरहेका छन् ।
औलो रोगको परिचय
औलो लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने एक किसिमको सरुवा रोग हो, जुन सामान्यतयाः संक्रमित एनोफिलिज (Anopheles) जातको लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्दछ । संक्रमित लामखुट्टेले प्लाज्मोडियम परजीवीलाई बोक्ने गर्छ र जब लामखुट्टेले मानिसलाई टोक्दछ, तब यो मानिसको रगतमा प्रवेश गर्छ । मानिसमा हुने औलो मुख्यतः ४ प्रजातीका परजीवीहरूबाट हुने गर्दछ : प्लाज्मोडियम फाल्सिपारम (Plasmodium falciparum), प्लाज्मोडियम भाइभेक्स (Plasmodium vivax), प्लाज्मोडियम ओभली (Plasmodium ovale) र प्लाज्मोडियम मलेरी (Plasmodium malariae) । प्लाजमोडियम प्रजातिको पाँचौ सदस्य प्लाज्मोडियम नलेसी (P. knowlesi) हो जसले बाँदरबाट मानिसमा संक्रमण गराउँदछ । यो जो कोहीलाई लाग्न सक्छ । तर विशेष गरी ५ बर्ष मुनिका बालबालिका, गर्भवती महिला र एच.आइ.भी/एड्स संक्रमित बिरामीहरू यो रोगको बढी जोखिममा हुन्छन् ।
सर्ने तरिका
औलो सर्ने सबैभन्दा प्रमुख तरिका लामखुट्टेको टोकाइबाट हो । रक्तदानबाट वा सिरिन्जहरू एकआपसमा साट्दा पनि औलो संक्रमित व्यक्तिबाट सर्न सक्छ । संक्रमित रगत यसरी सर्दा लक्षण देखिने समय छोटो हुनसक्छ किनकी त्यसमा कलेजोमा हुने चरण हुँदैन । यसरी सरेको प्लाज्मोडियम फाल्सिपारममा मृत्युको जोखिम बढी हुन्छ । प्लाज्मोडियम भाइभेक्स वा प्लाज्मोडियम ओभलीको संक्रमणमा कलेजोमा हुने चरण नहुने हुँदा यी संक्रमणमा औलो फेरि दोहोरिँदैन । जन्मजात औलो सरेको अभिलेख पनि छ तर साल (placenta) को गम्भीर संक्रमण भए तापनि यसलाई अरु भन्दा दुर्लभ नै मानिन्छ ।
औलोका लक्षणहरू
- मुख्य लक्षण काम ज्वरो आउनु हो । ज्वरो एक दिन विराई वा नियमित आउन सक्छ । ज्वरो आउँदा प्रायः जाडो लाग्ने, काँप छुट्ने र पसिना आउने हुन्छ ।
- टाउको दुख्ने,
- थकान/कमजोरी महसुस हुने,
- वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने,
- गम्भीर तथा जटिल औलो भएमा हाड जोर्नीहरू दुख्ने, बेहोस् हुने, सास फेर्न गाह्रो हुने आदि ।
- औलोको बिरामीले समयमा उपचार नपाए मृत्यु समेत हुन सक्छ ।
परीक्षण तथा उपचार
ज्वरोसहित औलो रोगका अन्य लक्षण देखिएमा तुरुन्तै स्वास्थ्य संस्थामा गई रगत जाँच गराउनु पर्दछ । यदि रगत जाँच गर्दा औलो रोग देखिएमा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार औषधी सेवन गर्नुपर्छ ।
औलोबाट बच्ने उपायहरू
लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्नु नै औलो रोगबाट बच्ने उत्तम उपाय हो ।
लामखुट्टेको टोकाईबाट कसरी बच्ने ?
- झुलको प्रयोग गर्ने (कीटनाशक युक्त झुल अझ बढी प्रभावकारी हुने हुनाले उपलब्ध भएसम्म यसको प्रयोग गर्ने),
- घरको झ्यालढोकामा जाली लगाउने,
- औलो सार्ने लामखुट्टेले साँझ र रातीको समयमा बढी टोक्ने हुँदा सकेसम्म साँझपख घर बाहिर नबस्ने,
- बाहिर जाँदा (वन जङ्गल अथवा खेतबारीमा) लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्न पुरा शरीर ढाक्ने लुगा लगाउने वा शरीरको खुल्ला भागमा लामखुट्टे धपाउने मलमको प्रयोग गर्ने,
लामखुट्टेको नास तथा वृद्धि विकास नियन्त्रण गर्ने
- घरका कुना काप्चा र गोठमा कीटनाशक औषधी छर्कने र छर्केको कम्तिमा तीन महिनासम्म लिपपोत गर्नुहुँदैन ।
- घर वरपर पानी जम्ने खाल्डाखुल्डीलाई पुरिदिनुपर्छ ।
- खाल्टोमा पानी जमेको छ भने तुरुन्तै खाल्डो पुरिदिएमा लामखुट्टेको लार्भाहरू मर्दछन् ।
औलोको शंकास्पद बिरामी भेटिएमा के गर्ने ?
- तुरुन्त औलो परिक्षण र उपचारको लागि स्वास्थ्य संस्थामा जानको लागि सल्लाह सुझाव दिने ।
- परिक्षण मार्फत औलो लागेको निश्चित भएमा २४ घण्टाभित्रै जिल्ला स्वास्थ्य /जनस्वास्थ्य कार्यालयमा वा मोबाईल SMS बाट जानकारी गराउने ।
- SMS गर्दा शुरुमा mal टाईप गरेर निम्न विवरणहरु समावेश गर्ने जसलाई ३६०४० मा निःशुल्क पठाउन सकिन्छ ।
- (mal
DistrictName MunicipalityName WardNo ToleName PatientName PatientContactNumber) - प्राप्त जानकारीको आधारमा जिल्ला र स्थानीय स्वास्थ्यकर्मीको टोलीले बिरामीको खोजपड्ताल गर्ने ।
- खोजपड्ताल गर्दा बिरामीको विवरण लिनुका साथै बिरामीको घरलाई केन्द्रविन्दु मानेर वरिपरिका २५ देखि ५० घरधुरीका (१ देखि २ कि.मि. भित्र स्थानीय भौगोलिक परिवेसमा) वासिन्दामा ज्वरोको जाँच तथा रक्त नमुना परिक्षण गर्ने ।
जनचेतना
- "सबै ज्वरो औलो हुन सक्दैन तर ज्वरो विना औलो हुँदैन"
- ज्वरो आएमा सबै भन्दा पहिले औलोको जाँच गराई हाल्नु पर्दछ ।
- छिमेकमा कसैलाई ज्वरो आएमा औलोको जाँच गराई स्वास्थ्य संस्थामा अविलम्व पठाउने वा जानलाई प्रेरित गर्नुपर्दछ ।
- औलोको जाँच तथा उपचार स्वास्थ्य संस्थाहरुमा निःशुल्क गरिन्छ ।
- कीट्नाशक औषधीको छिड्काउ हुँदा प्रायःजसो सबै घरमा छिड्कन लगाउने र कम्तीमा ३-४ महिना सम्म लिपपोत गर्नुहुँदैन ।
- कीटनाशक विषादी युक्त फूललाई धुदा साबुन वा सरफको प्रयोग नगर्ने, सफा पानीमा मात्रै धुने र छाँयामा सुकाउने ।
Themes/Slogans of World Malaria Day
Year
Theme/Slogan