पाठेघरको मुखको क्यान्सर सचेतना महिना

(CERVICAL CANCER Awareness Month: January 2024) "Learn, Prevent, Screen."

पाठेघर महिलाहरुको प्रजनन् सम्बन्धि एक प्रमुख अंग हो । यो पाठेघरको तल्लो भागमा रहेको हुन्छ । पाठेघरको मुखलाई सर्भिक्स (Cervix) भनिन्छ । पाठेघरको मुखको क्यान्सर महिलाहरुमा लाग्ने सबैभन्दा प्रमुख क्यान्सर हो ।  संसारका विभिन्न देशहरूमा गरिएको अध्ययन अनुसार पाठेघरको मुखको क्यान्सरको प्रमुख कारण एच. पि. भी. नामक भाइरस हो । पाठेघरको मुखको क्यान्सर (Cervical Cancer) को मुख्य कारण Human Papillomavirus (एच.पि.भी.) को संक्रमण हुनु हो । पाठेघरको क्यान्सर अन्तर्गत पाठेघरको मुखको क्यान्सर तथा पाठेघरको भित्रपट्टिको क्यान्सर प्रमुख हो ।  यसका साथै धेरैजना पुरुषसँग यौनसम्पर्क राख्ने, सानो उमेरमा धेरै सन्तान जन्माउने महिलामा पनि यो क्यान्सर हुनसक्छ । जब पाठेघरमा असामान्य कोषहरू अनियन्त्रित रूपमा वृद्धि हुन्छन्, तब पाठेघरको क्यान्सर हुन्छ । 

एच.पि.भी. भाइरस २०० भन्दा धेरै प्रजातिहरू (Serotypes) हुन्छन । तीमध्ये हालसम्म मानव शरीरमा क्यान्सर गराउने जोखिम १२ प्रकारका प्रजातिहरूबाट हुन्छ । ती हुन्ः प्रजाति १६, १८, ३१, ३३, ३५, ३९, ४५, ५१ ५२, ५६, ५८ र ५९ । तीमध्ये सबभन्दा बढी जोखिम प्रजातिहरू १६ र १८ रहको छन् । नेपालमा ८०% पाठेघरको मुखको क्यान्सर एच.पि.भी.पजाति १६ र १८ बाट भएको देखिन्छ ।

यो रोग प्रायःजसो ३४-३५ र ६०-६४ बर्ष उमेर समुहका महिलाहरुमा बढि देखिएको छ। संसारमा हरेक वर्ष ५,७०,००० महिलालाई पाठेघरको मुखको क्यान्सर हुन्छ र यो संख्या बृद्धि भएर सन् २०३० सम्ममा ७,००,००० सम्म पुग्ने अनुमान गरिएको छ । त्यसैगरी यो रोगबाट हरेक वर्ष ३,११,००० जना महिलाहरूको मृत्यु हुन्छ र यो संख्या बृद्धि भएर सन् २०३० सम्ममा ४,००,००० पुग्ने अनुमान गरिएको छ । महिलाहरूमा हुने विभिन्न प्रकारका क्यान्सरहरू मध्ये पाठेघरको मुखको क्यान्सर चौथो मुख्य क्यान्सरको रुपमा रहेको देखिएको छघ । विश्व स्वास्थ्य संगठनको सन् २०२० को तथ्यांक अनुसार, संसारका ८८% पाठेघरको मुखको क्यान्सरका विरामीहरू तथा मृत्यु हुने संख्या न्यून र मध्यम आय भएका देशहरूमा देखिएको छ । 

नेपालमा हरेक वर्ष २,१६९ जना महिलालाई पाठेघरको मुखको क्यान्सर हुन्छ र यसबाट हरेक वर्ष १,३१३ जना (औसतमा प्रत्येक दिन ४ जना) महिलाहरूको मृत्यु हुन्छ भन्ने अनुमान छ । महिलाहरूमा हुने विभिन्न प्रकारका क्यान्सरहरू मध्ये पाठेघरको मुखको क्यान्सर दोस्रो मुख्य कारण रहेको छ र क्यान्सरबाट महिलाको मृत्यु हुने पहिलो मुख्य कारण रहेको छ ।

पाठेघरको मुखको क्यान्सर  हुने कारणहरु :

• ह्युमन प्यापिलोमा भाईरस (Human Papilloma Virus) को संक्रमण
• धुम्रपान तथा मद्यपान
• प्रतिरोधात्मक क्षमता कम हुने रोगबाट ग्रसित महिलाहरु (जस्तैः मधुमेह एच.आइ.भि. संक्रमित)

• सानो उमेरमा विवाह भएका महिलाहरु
• सानो उमेरमा यौन सम्पर्क राख्ने महिलाहरु
• बढि पुरुष संग यौन सम्पर्क गर्ने महिलाहरु
•  बढि सन्तान जन्माएका महिलाहरु
• खानपानमा ध्यान नदिने तथा कुपोषण भएका महिलाहरु
• ह्युम्यान् प्यापिलोमा भाईरस (Human Papilloma Virus) को संक्रमण भएका महिलाहरु
• पाठेघर अथवा यौन सम्बन्धि बारम्बार संक्रमण भईरहने महिलाहरु
• लामो समयसम्म हर्मोन (Hormone) तथा चक्की (Pill) लिने महिलाहरु